Çinli bilim insanları Chang’e 5 misyonu çerçevesinde Ay’dan getirilen numunelerde iki yeni nadir toprak minerali bulduklarını duyurdu. Uluslararası alanda tescillenen bu keşifler Ay’ın jeolojik evrimi hakkında değerli bilgiler sağlıyor. Bahsi geçen mineraller Çin’in 2020 yılında Ay yüzeyindeki Fırtınalar Okyanusu sahasından topladığı yaklaşık bir tam yüzde yetmiş üç kilogram ağırlığındaki kaya ve toprak bileşenlerinin laboratuvar ortamında analiz edilmesiyle saptandı. Magneziyoçangızit Y ve çangızit Ce olarak adlandırılan bu keşifler nadir toprak elementleri içeren fosfat mineralleri grubunda yer alıyor.
Bu gelişme ile birlikte Ay’da bugüne kadar tanımlanan toplam mineral çeşidi sekize çıktı. Daha önce Amerika Birleşik Devletleri ve Rusya’nın öncülük ettiği bu keşif sürecine Çin daha önceki çalışmalarında çangızit Y mineralini eklemişti. Son veriler Çin’in Ay araştırmalarında elde ettiği mineral sayısını üçe yükseltti.
Yeni tanımlanan minerallerden magneziyoçangızit Y son derece küçük kristal yapısıyla öne çıkıyor. Boyutları iki ile otuz mikrometre arasında değişen bu kristaller insan saç telinin kalınlığından çok daha küçük bir seviyededir. Araştırmacılar bu minerali ayrıştırabilmek için on binlerce numune parçasını taradı ve mikrocerrahi yöntemlerine benzer ileri teknolojiler kullanarak yirmi mikrometre genişliğindeki tek bir kristali incelemeye uygun hale getirdi. Bu mineral kristal örgüsünde yoğun magnezyum bulunması nedeniyle Dünya’daki benzer oluşumlardan ayrışıyor.
Diğer yeni mineral olan çangızit Ce ise seryum elementi açısından oldukça zengindir. Bu bileşen hem Chang’e 5 numunelerinde hem de Çin’in Taklamakan Çölü’nde bulunan ilk resmi Ay meteoriti Pakepake 005 üzerinde gözlemlendi. Diğer gök cisimlerinde rastlanan benzer maddelere kıyasla nadir toprak elementleri bakımından belirgin bir yoğunluğa sahip olan bu mineral gezegensel parmak izi görevi görüyor. Çangızit Ce minerali daha önce bulunan çangızit Y ile benzer kristal özellikler taşısa da ağır nadir toprak elementi itriyum yerine hafif bir element olan seryum içermesiyle farklılık gösteriyor. Ayrıca ışıldama özelliği gösteren bu mineralin beyaz LED teknolojilerindeki fosfor malzemeleri için geliştirilme potansiyeli bulunuyor. Uzmanlar bu keşiflerin Ay’ın kaynaklarını yerinde kullanma hedefleri ve gelecekteki uzay madenciliği faaliyetleri için temel teşkil ettiğini belirtiyor.