Rusya, gelecekteki uzay görevlerinde astronot sağlığını korumak amacıyla tasarladığı, yapay yerçekimi üreten döner bir uzay istasyonu konseptinin patentini aldı. Bu yenilikçi tasarım, Uluslararası Uzay İstasyonu (ISS) sonrası dönemde uzayda uzun süreli yaşamı desteklemeyi hedefliyor.
Patent başvurusu, insan vücudunun uzay ortamında karşılaştığı temel zorluklardan biri olan sıfır yerçekiminin neden olduğu kas ve kemik erimesi sorununu ele alıyor. Mevcut ISS görevlerinde mürettebat üyeleri, Dünya’ya döndüklerinde fiziki yeterliliği sürdürebilmek için her gün saatler süren yoğun egzersiz rejimleri uygulamak zorunda kalmaktadır. Rusya’nın sunduğu yeni mimari ise, bu fizyolojik bozulmaya karşı geçici önlemler yerine kalıcı ve mühendislik temelli bir çözüm sunmayı amaçlamaktadır.
Tasarlanan yapı, merkezkaç kuvveti prensibinden faydalanarak dönme hareketi sayesinde yapay yerçekimi üretmeyi planlıyor. Patente göre, istasyonun Dünya’daki yerçekiminin yaklaşık yüzde 50’sine (0,5g) eşdeğer bir seviyeyi simüle etmesi bekleniyor. Bu değer, astronotların uzun vadede kas ve kemik yoğunluğunu koruyabilmesi için kritik kabul edilmektedir. Yapı, geleneksel silindirik uzay istasyonlarından farklı olarak, yüksek hızlı dönen bir pervane mimarisini andıran modüler bir tasarıma sahiptir. Teknik çizimler, istasyonun merkezi bir omurga etrafında sabit ve dönen bölümlerin dengelendiği karmaşık bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir. Yaşam alanları, merkezden dışa doğru radyal biçimde konumlandırılmış modüllerden oluşacak ve bu modüller, dönen merkezi kısma esnek ve hava sızdırmaz bağlantı noktalarıyla entegre edilecektir. Hedeflenen 0,5g yapay yerçekimine ulaşmak için, merkeze yaklaşık 40 metre mesafede yer alacak yaşam bölümlerinin dakikada beş tur hızla dönmesi öngörülmektedir.
Söz konusu proje, kağıt üzerinde etkileyici görünmekle birlikte, beraberinde ciddi mühendislik zorluklarını da getirmektedir. İstasyonun devasa boyutları, yörüngeye taşınması için çok sayıda roket fırlatılması ve uzayda karmaşık montaj operasyonlarının gerçekleştirilmesini gerektirecektir. Güvenlik başlığı, özellikle de kenetlenme prosedürleri açısından kritik bir noktadır. Sürekli dönme halinde olan bir istasyona kargo veya mürettebat taşıyan uzay aracının yanaşması son derece zorlu olacaktır ve en ufak bir hesaplama hatası ölümcül çarpışma risklerini beraberinde getirecektir.
Öte yandan Rusya bu alanda yalnız değildir. Amerika Birleşik Devletleri merkezli özel uzay firması Vast, ticari yapay yerçekimi istasyonları üzerinde çalışmalar yürütmekte; NASA ise onlarca yıldır “Nautilus-X” benzeri dönen istasyon konseptlerini teorik düzeyde gündemde tutmaktadır. Buna rağmen, Energia tarafından alınan bu patent, Rusya’nın gelecekteki uzay habitatları konusundaki iddiasını resmileştiren önemli bir stratejik adım olarak değerlendirilmektedir.
Projeye ilişkin net bir takvim veya tahsis edilmiş bütçe açıklanmamış olsa da, patentin zamanlaması dikkat çekmektedir. NASA’nın, yaklaşık 450 tonluk ISS’yi 2030 yılında kontrollü bir şekilde atmosfere sokma planları yaptığı bir dönemde gelen bu hamle, Moskova’nın geleceğe yönelik stratejik mesajı olarak yorumlanmaktadır. Rusya’nın 2028 yılı itibarıyla ISS ortaklığından tamamen çekilmesi beklenmektedir. Bu kapsamda Rus uzay ajansı Roscosmos, eş zamanlı olarak Rus Yörünge Uzay İstasyonu (ROSS) projesini geliştirmektedir. Mevcut bilgilere göre Rusya, ISS’deki tüm yatırımlarını kaybetmemek adına, istasyonun tamamen devre dışı bırakılmasından hemen önce Nauka çok amaçlı laboratuvar modülü ve Prichal bağlantı düğümü gibi en yeni modüllerini ayırarak yeni istasyonuna entegre etmeyi hedeflemektedir.