Türkiye’de elektrikli araç pazarı son yıllarda olağanüstü bir ivme kazandı. Son dört sene içerisinde elektrikli otomobil sayısı on dört bin seviyelerinden yaklaşık dört yüz on iki bine ulaştı. Bu hızlı yükseliş, şarj altyapısına olan gereksinimi de beraberinde getirdi. Ülke genelindeki şarj soketi sayısı üç bin seksen birden kırk bir bin dokuz yüz otuz sekize çıksa da bu rakam mevcut ihtiyacı karşılamada henüz başlangıç seviyesinde kabul ediliyor. Sektör temsilcileri, önümüzdeki dönemde bu alanda çok büyük bir yatırım potansiyeli bulunduğuna dikkat çekiyor. Dünyada ve özellikle Avrupa genelinde yaşanan çevreci dönüşüm, Türkiye’de de etkisini güçlü bir biçimde hissettiriyor. Birkaç yıl öncesine kadar yollarda nadiren rastlanan elektrikli araçlar, günümüzde günlük hayatın olağan bir parçası haline geldi.
Ulaşımdaki bu büyük dönüşümün en önemli yapı taşını şarj istasyonları oluşturuyor. Özel sektör yatırımları ve teknolojik girişimlerin desteğiyle şarj ağları her geçen gün genişliyor. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu verilerine göre hızlı şarj, yani doğru akım kullanan istasyonlar, toplam şarj noktalarının yaklaşık on sekiz binini oluştursa da tüketilen toplam elektriğin yüzde sekseninden fazlasını gerçekleştiriyor. Sürücüler için en büyük kolaylık, şarj sürelerinin alternatif akımlı istasyonlarda yüz elli bir dakikayı bulurken, hızlı şarj noktalarında ortalama otuz sekiz dakikaya kadar düşmesi oldu. Çevresel duyarlılık doğrultusunda, şarj istasyonlarındaki tüketimin yaklaşık yüzde altmışı, enerjisini tamamen yenilenebilir kaynaklardan sağlayan yeşil şarj istasyonlarında gerçekleşiyor. Güneş enerjisi ve hibrit çözümler artık birer seçenek olmaktan çıkıp sektör standardı haline geliyor. Kurum tarafından hayata geçirilen zaman ve bölge odaklı esnek fiyatlandırma modeli de yatırımcıların yüksek kapasiteli şarj teknolojilerine olan ilgisini artırıyor.
Sektörün önde gelen firmaları, farklı iş modelleriyle yatırımcılara yeni fırsatlar sunuyor. Kimi markalar tamamen yüksek hızlı doğru akım altyapısına odaklanırken, kimileri ise ev ve iş yerleri için akıllı alternatif akım şarj çözümlerini öne çıkarıyor. Yatırım maliyetleri istasyonun kurulacağı yere, altyapı gücüne ve cihaz tipine göre değişiyor. Örneğin alternatif akımlı bir istasyon kurulumu yaklaşık iki bin yüz avro seviyesindeyken, hızlı şarj cihazlarında bu maliyet yirmi dört bin avroya kadar yükselebiliyor. Yatırımın geri dönüş süresi ise lokasyonun yoğunluğuna bağlı olarak alternatif akımda altı ay, doğru akımda ise bir buçuk ila dört yıl arasında değişiyor. İstasyon kurulum süreçleri gerekli izinlerin ve teknik altyapının durumuna göre iki ila altı ay arasında tamamlanıyor. Sektör temsilcileri bayilerine ve iş ortaklarına altyapı fizibilitesi, yazılım desteği, teknik bakım, ödeme sistemleri entegrasyonu ve operasyonel yönetim gibi konularda kapsamlı destekler sağlıyor.
Yatırımlar için özellikle büyükşehirler, ana otoyol koridorları, turizm bölgeleri ve sanayi merkezleri öncelikli alanlar olarak öne çıkıyor. Marmara, Ege ve Akdeniz bölgelerinin yanı sıra henüz şarj altyapısının sınırlı olduğu Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgeleri de stratejik büyüme alanları arasında gösteriliyor. İstasyonların işletilmesinden elde edilen net kar marjları, enerji maliyetleri ve kullanım sıklığı gibi etkenlere bağlı olarak yüzde yirmi ile yüzde kırk arasında değişiklik gösteriyor. İkinci el otomobil piyasasının temsilcileri de elektrikli araç satışlarının payının her geçen gün arttığını, ancak kullanıcıların hala batarya ömrü ve şarj istasyonu yetersizliği gibi konularda çekinceleri olduğunu belirtiyor. Bu endişelerin giderilmesi amacıyla şarj ağlarının hızla yaygınlaştırılması hedefleniyor. Yapılan projeksiyonlara göre iki bin otuz yılına kadar Türkiye’deki elektrikli araç sayısının bir buçuk milyonu, şarj noktası sayısının ise yetmiş üç bini aşması bekleniyor. Gelecekte rekabetin sadece cihaz sayısıyla değil, yazılım kalitesi, otopark entegrasyonu, yapay zeka destekli rota planlama ve kesintisiz müşteri deneyimi üzerinden şekilleneceği öngörülüyor.
Türkiye’de şarj ağı işletmeci lisansı alabilmek için belirli yasal prosedürlerin yerine getirilmesi gerekiyor. Lisans başvurusunda bulunmak isteyen tüzel kişilerin öncelikle başvuruyu yapacak kişileri ilgili mevzuat çerçevesinde Enerji Piyasası Düzenleme Kurumuna bildirmesi şart koşuluyor. Yetkilendirme işleminin ardından başvurular, gerekli tüm belgelerle birlikte kurumun elektronik başvuru sistemi üzerinden gerçekleştiriliyor. Lisans almak isteyen şirketlerin asgari sermayesinin en az dört milyon beş yüz bin Türk Lirası olması zorunluluğu bulunuyor. Ayrıca başvuru öncesinde, şarj istasyonlarını uzaktan yönetebilen, soket uyumluluğu olan her araca kesintisiz hizmet sunabilen ve tüm kullanıcılardan güvenli şekilde ödeme alabilen bir şarj ağı yazılımının ve uygulamasının hazır edilmesi gerekiyor. Değerlendirme sürecinde kurum bu yazılıma dair bilgi ve belgeleri talep edebiliyor. Tüm şartları eksiksiz yerine getiren ve başvurusu uygun bulunan firmalara, kurul kararıyla şarj ağı işletmeci lisansı veriliyor.