Astronomlar evrenin bugüne kadar hazırlanmış en kapsamlı ve en yüksek çözünürlüklü üç boyutlu haritasını paylaştı. Karanlık Enerji Spektroskopik Enstrümanı kısa adıyla DESI tarafından yürütülen bu çalışma, kırk yedi milyondan fazla galaksi ve kuasar ile yirmi milyon yakın yıldızı içeren devasa bir veri havuzu oluşturdu. Arizona eyaletinde yer alan Kitt Peak Ulusal Gözlemevinde gerçekleştirilen beş yıllık gözlem süreci, on bir milyar yılı aşan bir kozmik geçmişi detaylandırarak bilim dünyasına sundu.
Bu devasa proje kapsamında elde edilen bilgiler, önceki tüm gözlemlerin toplamından altı kat daha fazla galaksi ve kuasar verisi barındırıyor. Söz konusu veri seti, evrenin genişlemesini hızlandırdığı düşünülen karanlık enerjinin doğasını çözümlemek adına kritik bir kaynak olarak değerlendiriliyor. İki bin yirmi beş yılında açıklanan ilk analiz sonuçları, karanlık enerjinin sabit olmayabileceğine ve zamanla değişim gösterebileceğine dair bulgular sunarak mevcut kozmoloji modellerini sarsmıştı. Bilim insanları, ellerindeki tam tabloyu inceleyerek bu verilerin doğruluğunu teyit etmeye çalışıyor.
DESI sisteminin teknik gücü, beş bin fiber optik algılayıcının aynı anda binlerce gök cismini takip edebilmesine dayanıyor. Her gece yaklaşık seksen gigabayt veri toplayan bu mekanizma, on adet spektrograf yardımıyla gök cisimlerinin konumlarını, hızlarını ve kimyasal yapılarını belirliyor. Evrenin yaklaşık yüzde altmış sekiz virgül yedisini oluşturduğu tahmin edilen karanlık enerjinin yanı sıra bu haritanın karanlık madde, kara delikler ve galaksi oluşumları gibi pek çok alanda yeni keşiflere olanak sağlaması bekleniyor.
Görev süresi iki bin yirmi sekiz yılına kadar uzatılan DESI ekibi, gökyüzündeki tarama alanlarını genişleterek cüce galaksiler ve yıldız akıntıları gibi daha hassas yapıları da mercek altına alacak. Kapsamlı veri analizlerinin iki bin yirmi yedi ile iki bin yirmi sekiz yılları arasında tamamlanması hedeflenirken bu süreçte Vera Rubin Gözlemevi ve Euclid Uzay Teleskobu gibi önemli projelerden gelecek verilerin de haritaya entegre edilmesi planlanıyor. Evrenin gerçek yapısını ve kaderini anlamak için farklı platformlardan elde edilen bu verilerin birlikte değerlendirilmesi büyük bir önem taşıyor.