NASA’nın Perseverance uzay aracı, Kızıl Gezegen Mars’ta tarihi bir keşfe imza atarak, toz fırtınaları ve toz şeytanları sırasında oluşan yıldırım seslerini ilk kez doğrudan kaydetti. Bu çığır açıcı kayıtlar, Mars’taki elektriksel aktivitenin varlığına dair somut deliller sunuyor.
Mars’ın kurak yüzeyinde toz şeytanları aracılığıyla elektrik akımlarının oluşabileceği yönündeki bilimsel tartışmalar, NASA’nın Perseverance aracından elde edilen verilerle açıklığa kavuştu. Yapılan yeni çalışma, Mars atmosferinin elektriksel dinamikleri hakkında önemli bilgiler sağlayarak, gezegene dair bilgilerimizi derinleştiriyor.
Şubat 2021’de Mars’a iniş yapan Perseverance, gezegenin seslerini kaydedebilen özel bir mikrofona sahip. Araştırma ekibi, SuperCam mikrofonuyla kaydedilen toplam 28 saatlik sesi titizlikle analiz etti ve bu kayıtlar içinde yıldırımlara özgü akustik izleri başarıyla tespit etti. İki Mars yılına (yaklaşık dört Dünya yılına denk) yayılan süreçte toplam 55 yıldırım olayı belirlendi. Bu olayların büyük çoğunluğu, Mars’taki şiddetli rüzgarlar, toz şeytanları ve toz fırtınalarıyla eş zamanlı meydana geldi. Bu durum, rüzgarın Mars’ta yıldırım oluşumunda kritik bir rol oynadığını açıkça ortaya koyuyor.
Dünya’nın yoğun atmosferinin aksine, Mars’ın oldukça ince atmosferi kasırga gibi büyük meteorolojik olayların oluşumunu engeller. Ancak, yüzeye yakın havanın ısınarak yükselmesi ve soğuk, yoğun hava kütleleriyle karşılaşması sonucunda dönmeye başlayan tozlu sütunlar, “toz şeytanları” adı verilen fenomenleri yaratır. 1970’lerde Viking misyonu bu olayları ilk kez gözlemlemiş, daha sonra Curiosity ve Perseverance gibi gelişmiş uzay araçları bu oluşumların detaylı görüntülerini kaydetmişti.
Dünya’da yıldırımlar genellikle gök gürültülü fırtınalar sırasında oluşurken, Mars’taki mekanizma farklılık gösteriyor. Kızıl Gezegen’de, toz parçacıklarının birbirine sürtünmesiyle statik elektrik yükleri birikmekte ve bu yüklerin anlık boşalması sonucunda yıldırım meydana gelmektedir.
Tespit edilen bu yıldırımlar, enerji seviyeleri açısından “mini yıldırım” olarak tanımlanabilir. Kaydedilen olayların çoğu 0,1 ila 150 nanojoule enerji boşalımı ile gerçekleşirken, en güçlü olay 40 millijoule seviyesindeydi. Bu değerler, Dünya’da ortalama bir bulut-yer yıldırımının yaklaşık 1 milyar joule enerji boşalttığı düşünüldüğünde, Mars’taki yıldırımların ne denli küçük ve güçsüz olduğunu gözler önüne seriyor.