Astronomlar, 10 milyar ışık yılı uzaklıktaki bir galakside, şimdiye kadar kaydedilmiş en güçlü kara delik parlamasını gözlemledi. Bu olağanüstü olay, 10 trilyon Güneş’in enerjisine eşdeğer bir parlaklık yayarak bilim dünyasında büyük yankı uyandırdı ve devasa bir yıldızın yutulması sonucu meydana geldi.
Kozmik ölçekteki bu keşif, Güneş’in kütlesinin 500 milyon katına sahip süper kütleli bir kara deliğin, Güneş’in 30 katı kütledeki dev bir yıldızı parçalayarak yutmasıyla gerçekleşti. Normalde kara delikler, çevrelerindeki gaz ve tozdan “yığılma diski” adı verilen düzlemsel yapılar oluştururken enerji yayarlar. Ancak bu özel durum, “gelgitsel bozulma olayı” (tidal disruption event, TDE) olarak bilinen bir tür yıldız parçalanmasıyla tetiklendi. Yıldızın kara deliğin aşırı güçlü yerçekimi etkisine kapılarak parçalanması, bu devasa parlamayı doğurdu.
Parlama, ilk kez 2018’de tespit edildi. Birkaç ay içinde parlaklığı 40 kat artarak zirveye ulaştığında, daha önce gözlemlenen tüm kara delik parlamalarından 30 kat daha güçlü bir enerji seviyesine erişti. Bu zirve noktasında yayılan enerji, 10 trilyon Güneş’in toplam enerjisine denk gelmekteydi.
Söz konusu parlama halen sönümlenme aşamasında olup, bu durum kara deliğin yıldızı yutma sürecinin devam ettiğini gösteriyor. Bu devasa olayın incelenmesini kolaylaştıran bir diğer faktör ise kozmolojik zaman genişlemesidir. Kara deliğe yakın bölgelerdeki muazzam yerçekimi, zamanın dışarıya kıyasla daha yavaş akmasına neden olmaktadır. Bilim insanları, Dünya’da geçen yedi yıllık bir sürenin olay yerinde yaklaşık iki yıla tekabül ettiğini belirtiyor; bu da olayı adeta dörtte bir hızda izlememizi sağlıyor.
Bugüne kadar yaklaşık 100 TDE belirlenmiş olsa da, bunların çoğu aktif galaksi çekirdeklerinde meydana gelmemiştir. Bunun nedeni, kara deliğin etrafındaki doğal parlamaların bu tür olayları gizleyebilmesidir. Ancak J2245+3743 olarak adlandırılan bu olayın olağanüstü büyüklüğü, diğer parlamalardan ayrışmasını sağladı.
Araştırma ekibi, 2023 yılında Hawaii’deki W. M. Keck Gözlemevi’nden elde edilen verileri analiz ederek olayın gerçek doğasını ortaya çıkardı. Ayrıca, NASA’nın artık hizmet dışı olan Wide-field Infrared Survey Explorer (WISE) uydusundan alınan veriler, yayılan enerjinin yalnızca Dünya’ya yönlenmiş bir jet olmadığını, her yöne eşit bir şekilde dağıldığını doğruladı. Bu verilerle birlikte bir süpernova parlaması olasılığı da kesinlikle dışlandı.
Bu keşif, evrende benzer güçte çok sayıda olayın henüz saklı olabileceğini düşündürmektedir. ZTF ekibi, geçmiş gözlemleri yeniden tarayarak benzer güçte parlamaları bulmayı hedeflemektedir. Yakın zamanda faaliyete geçecek olan Vera C. Rubin Gözlemevi de olağanüstü parlak TDE’leri tespit etme potansiyeline sahiptir ve uzay keşiflerinde yeni ufuklar açabilir.