Meta, akıllı gözlükler yarışını şimdiden kazanmış gibi görünüyor. Mark Zuckerberg’e göre, geleceğin gerçek arayüzü burnumuzun üzerinde duran bu cihazlar olacak. Yapay zeka destekli bu gözlükler, “gördüğümüzü görecek, duyduğumuzu duyacak ve bizimle gerçek zamanlı konuşacak,” böylece günlük yaşamımız için bir tür dijital yardımcı pilot görevi üstlenecek. Bu vizyon distopik görünse de, aynı zamanda son derece karlı bir potansiyel barındırıyor.
Meta’nın gözlük devi EssilorLuxottica ile işbirliği yaparak ürettiği Ray-Ban akıllı gözlükleri, beklenmedik bir başarıya ulaştı. İkinci nesli Ekim 2023’te piyasaya sürüldüğünden bu yana 2 milyondan fazla satış adedine ulaşıldı. Yalnızca 2025’in ikinci çeyreğinde satışlar üçe katlanarak Meta’nın yıllık gelirinde yüzde 22’lik bir büyümeye katkıda bulundu. Zuckerberg’in ekiplerine bu rakamı yıl sonuna kadar 5 milyona çıkarmaları yönünde talimat verdiği bildiriliyor.
Reklam işinin durağanlaşması ve sanal gerçeklik (VR) alanının hala büyük bir harcama kalemi olması nedeniyle, akıllı gözlükler insanların gerçekten isteyebileceği nadir donanım ürünlerinden biri olarak öne çıkıyor. Bu durum, şirketin EssilorLuxottica’da yaklaşık yüzde 3’lük bir hisse alarak tüm gücüyle bu alana yönelme kararını açıklıyor. Ray-Ban’ın yanı sıra Oakley, Persol ve Prada gibi birçok markanın da sahibi olan EssilorLuxottica’daki bu işlem 3,5 milyar dolar değerinde. Bu hamle, Meta’yı şirketin resmi olarak stratejik azınlık hissedarı yapıyor ve teknoloji ortağı rolünün ötesine taşıyor.
Bu yatırım, Meta’nın EssilorLuxottica’nın üretim uzmanlığına ve perakende dağıtım ağına erişimini güçlendirse ve Meta’yı gözlük üreticisinin ikinci en büyük hissedarı yapsa da, kontrol sağlamak veya yönetim kurulunda sandalye edinmek için yeterli büyüklükte değil. Raporlar, Meta’nın zamanla hissesini yüzde 5 civarına çıkarabileceğini, bunun da bir devralmadan ziyade daha derin bir bağlılığın sinyali olduğunu gösteriyor. Meta, Ray-Ban Stories ve Ray-Ban Meta aracılığıyla şirketle zaten gelişen bir işbirliğine sahipti. Peki, neden sadece lisanslamanın ötesine geçip hisse satın alma yoluna gidildi?
Zuckerberg, akıllı gözlükleri bir sonraki platform olarak görüyor. Ve Meta’nın herkesten iyi bildiği gibi, platformlar kiralanan bir şey değildir. Lüks strateji ajansı It’s A Working Title’ın ekonomisti ve kurucu ortağı Bryce Quillin, “Bir hisse senedi payı, Meta’nın teşviklerini EssilorLuxottica’nın uzun vadeli başarısıyla uyumlu hale getiriyor ve iki firma arasındaki entegrasyonu derinleştiriyor,” diyor. “Tek seferlik lisans satışları yerine, bu hisse senedi payı ortak bir yol haritasına işaret ediyor.” Meta, sadece showroom’da bir yer değil, masada bir sandalye istiyor. Ve yüzde 3’lük bir hisse, Ar-Ge’ye erişim, ürün zaman çizelgeleri üzerinde etki ve teknoloji ile tasarımın nasıl birlikte gelişeceği konusundaki kararlara dahil olma fırsatı sunuyor. Quillin, “Bu, Meta’ya akıllı gözlükler için zaman çizelgelerini ve özellik önceliklendirmesini belirlemede bir rol verecek. Yaklaşık yüzde 3’lük başlangıç payı anlamlıdır; stratejik yönü ve ürün önceliklerini etkilemek için yeterlidir,” diye ekliyor. Ve bu kadar yeni bir kategoride, bu tür bir etki çok önemli. Moor Insights & Strategy’nin baş analisti Anshel Sag de, “Bu, EssilorLuxottica’nın da akıllı gözlükleri bir iş olarak önceliklendirmesini sağlamakla ilgili. Sonuçta, teknolojiye Meta kadar odaklanmayan oldukça büyük bir şirket,” yorumunu yapıyor.
Ancak platform bahisleri sadece gözlüğün içine ne girdiğini değil, aynı zamanda bu gözlüklerin müşterilerin eline nerede ve nasıl ulaştığını da kapsıyor. Sag, “Açık tasarım yetenekleri ve marka portföyünün ötesinde en büyük avantajlardan biri, EssilorLuxottica’nın küresel mağaza ve destek ağıdır,” diyor. “Giyilebilir cihazlar son derece kişiseldir. Doğru uyumu sağlamak, ürünü dengeli bir şekilde yerleştirmek ve müşteriye destek sunmak; işte burada parlıyorlar.” Sadece akıllı gözlükleri üretip Amazon’a bırakamazsınız. Ayarlama, reçete, chatbot’suz bir müşteri hizmeti deneyimi gerekiyor. Apple, küresel perakende imparatorluğu aracılığıyla bu altyapıya zaten sahip. Meta ise sahip değil. EssilorLuxottica, bu destek seviyesine hızlı bir geçiş yolu sunuyor. Bernstein’ın küresel lüks ürünler sektör başkanı Luca Solca da, “EssilorLuxottica’nın Ray-Ban ve Oakley gibi markalarının ötesinde masaya getirdiği en önemli şey, perakende dağıtım gücüdür,” diye ekliyor. “Bu, Apple’ın aksine hiçbir fiziksel dağıtımı olmayan Meta veya Google gibi şirketler için özellikle değerli olmalı.” Meta’nın yazılımı var. EssilorLuxottica’nın ise mağazaları. Ve ayarlanması, reçetelendirilmesi ve evet, moda ile eşleştirilmesi gereken bir ürün kategorisinde, bu perakende ağı altın değerinde.
Ray-Ban Meta gözlüklerinin başarısı büyük ölçüde Ray-Ban gibi görünmelerinden kaynaklanıyor. Bu kulağa bariz gelse de, giyilebilir teknoloji dünyasında estetik, zayıf pil ömründen daha fazla fikri öldürmüştür. Gözlük çerçeveleri modadır. Kimse yüzünde bir prototip taşımak istemez. İşte burada EssilorLuxottica devreye giriyor. Sag, “[Meta’ya] bir avantaj sağlıyor, çünkü en çok lisanslı moda markalarına sahip ve onlarla ortaklık yapan şirketi seçtiler,” diyor. “Google’ın Warby Parker ve Gentle Monster’ı var ama bu, Ray-Ban, Oakley, Prada, Chanel ve diğer birçok markaya sahip olmakla aynı şey değil.” EssilorLuxottica, küresel gözlük pazarının üçte birinden fazlasını elinde bulunduruyor, üretiyor ve dağıtıyor. Teknoloji terimleriyle açıklamak gerekirse, gözlük dünyasının işletim sistemi; endüstrinin çoğunun üzerinde çalıştığı altyapı katmanı. Bu, özellikle platformlar inşa etmeyi bilen ama insanların giymek isteyeceği ürünler konusunda uzmanlaşmamış Meta gibi bir şirket için inanılmaz derecede değerli bir müttefik haline getiriyor.
Şu ana kadar Meta-Ray-Ban işbirliği şaşırtıcı derecede etkili oldu. Daha önceki yüz giyilebilir teknolojilerindeki başarısızlıkların (Google Glass’ı veya Snap Spectacles’ı hatırlıyor musunuz?) aksine, bu gözlükler gerçekten… gözlük gibi görünüyor. WW Device Trackers araştırma yöneticisi Jitesh Ubrani, “Ray-Ban’ın Wayfarers modeli, teknoloji entegrasyonuna iyi uyum sağlayan ikonik, geniş kitlelere hitap eden bir tasarımdır,” diyor. “Ancak diğer stiller teknoloji için yeterli alan sunmuyor. Ekran eklemek daha fazla zorluk çıkarıyor, daha büyük bir pil ağırlık yapıyor ve ek işlem gücü ısı üretiyor.” İlk başarılı akıllı gözlüklerin 1950’lerden kalma gibi görünmesinin bir nedeni var. Bu ekstra kalınlık sadece retro bir özellik değil, aynı zamanda bir işlemci ve bir pili gizliyor. Ancak bu teknik kısıtlama, yaratıcı bir fırsat yaratıyor: Doğru çerçevede, akıllı teknoloji ortadan kaybolabilir. Ve fonksiyonel, tıbbi dereceli gözlükleri –tıpkı reçeteli gözlükler gibi– şık, geniş kitlelere hitap eden moda aksesuarlarına dönüştürmek tam da EssilorLuxottica’nın en iyi yaptığı iş.
Yine de, akıllı teknolojiyi yüksek modayla harmanlamak risksiz değil. Bu iki dünya gerçekten bir burun köprüsünü paylaşmak istiyor mu? Quillin, “Meta ve EssilorLuxottica, bu işbirliğinin yapay zeka gibi yüksek teknoloji uygulamalarını lüks ürünlere entegre etmenin ilk başarılı girişimlerinden biri olmasını umuyor,” diyor. “Ray-Ban ortaklığı şu ana kadar başarılı görünse de, tüketicilerin Prada, Chanel veya Versace gibi üst düzey ürünlere entegre edilen teknoloji özelliklerini benimseyip benimsemeyeceği belirsiz.” Meta ise yakınsama üzerine bahis oynuyor. Şirket, moda ve teknolojinin ayrılmaz olduğu bir gelecek görüyor. “Kişisel Süper Zeka” başlıklı bir notta Zuckerberg, “çevremizi anlayan kişisel cihazların, çünkü gördüğümüzü görebildikleri, duyduğumuzu duyabildikleri ve gün boyunca bizimle etkileşime girebildikleri için birincil bilgi işlem cihazlarımız haline geleceği” bir gelecek hayal ediyordu. Bu yapay zeka entegre gözlük vizyonu, Meta’nın geleceğin hem giyilebilir hem de sürekli açık olacağına ne kadar derinden inandığını gösteriyor. Zuckerberg’in giyilebilir geleceğine ilk bakışı Eylül ayında görebiliriz. Bloomberg, Meta’nın baş üstü gösterge ekranına (HUD) sahip en yeni akıllı gözlüklerini bu tarihte tanıtacağını ve bu gözlüklerin yaklaşık 800 dolardan başlayan fiyatlarla sonbaharda piyasaya sürüleceğini bildiriyor.
Meta, tüketici sınıfı akıllı gözlüklere yönelik ilk güvenilir hamleyi yapmış olsa da, bu alanda yalnız değil. Google, Google Glass’ın çok konuşulan başarısızlığından sonra giyilebilir cihaz hırslarını sessizce yeniden canlandırdı. 2020’de akıllı gözlük girişimi North’u satın aldı ve Samsung ile Qualcomm gibi üreticilerle bir Genişletilmiş Gerçeklik (XR) ekosistemi geliştirmek için çalıştığı bildiriliyor. Ardından Temmuz ayında Google, Güney Koreli gözlük markası Gentle Monster’a 100 milyon dolarlık yatırım yaparak daha da iddialı bir adım attı. Birlikte, yapay zeka yeteneklerini üst düzey estetikle birleştirecek yeni nesil akıllı gözlükler geliştiriyorlar; daha az cyborg, daha çok podyum estetiği.
Apple, alışılagelmiş tarzıyla uzun vadeli bir oyun oynamaya çalışıyor. Vision Pro hiçbir zaman yüzünüzde tam zamanlı kalması planlanmadı, ancak bu bir basamak. Çok daha zorlu olan tamamen sürükleyici sanal gerçeklik (VR) sorununu ilk ele almayı seçerek, Apple aslında yanlış ata oynamış oldu; incelemecileri büyüleyen ancak ortalama tüketiciyi henüz kazanamayan bir teknolojiye çaba harcadı. Meta ise tam tersine, insanların kamuya açık yerlerde gerçekten takabileceği gibi görünen daha basit artırılmış gerçeklik (AR) gözlükleriyle bir öncü konum elde etti. Şimdi, Bloomberg ve The Information’dan gelen raporlar, Apple’ın daha hafif, daha giyilebilir AR gözlükleri üzerinde çalıştığını, ancak bunların piyasaya sürülmesinin yıllar alabileceğini gösteriyor. Piyasaya çıktıklarında Apple, cilalı yazılımı ve kendi küresel perakende ayak izi avantajına sahip olacakken, Meta EssilorLuxottica aracılığıyla aynı dağıtım avantajını sağlamak için yarışıyor.
Bu arada, Snap CEO’su Evan Spiegel uzun süredir artırılmış gerçeklik (AR) üzerine bahis oynuyor. Snap, kendi AR platformunu inşa etmek için son 11 yılda 3 milyar dolardan fazla yatırım yaptı. Meta ise Reality Labs bölümü aracılığıyla her çeyrekte bundan daha fazlasını hem AR hem de VR’a odaklanarak harcıyor; ancak Snap’in ısrarı, bu pazar için ne kadar uzun bir yol olduğunu gösteriyor. Bir de “wild card” olarak Çin var. TikTok’un ana şirketi ByteDance, XR’a yatırım yaparak VR başlığı üreticisi Pico’yu satın aldı ve belirli pazarlarda kendi akıllı gözlüklerini piyasaya sürdü. Xiaomi ve Huawei de yapay zeka ve kamera işlevlerini (nispeten) şık çerçevelere entegre ederek standart gözlüklerden giderek ayırt edilemez hale gelen ürünlerle bu alana girdi. Henüz Batılı lüks tüketicileri hedeflemiyor olabilirler, ancak Çin’in devasa iç pazarındaki hızlı tekrarlamalar, daha sonra küreselleşebilecek çığır açan donanım standartları üretebilir.
Meta’nın Ray-Ban üreticisine yaptığı yatırım, diğer teknoloji devlerinin EssilorLuxottica’ya göz diktiği söylentileriyle birlikte, stratejik bir kilitleme –bir tür “yer ayırtma” – işlevi görüyor. Sag, “Rakip şirketlerin Google gibi firmaların çevrede dolaştığını duydum ve bu ortaklık, Meta’nın uzun vadeli bir ilişkiyi sağlamlaştırma yoluydu,” diyor.
Özünde, Meta, Google, Apple, Xiaomi, Huawei ve diğerlerinin bu hamlesi, akıllı telefon sonrası dönemin donanım ve dağıtım modelini başkası tanımlamadan önce tanımlama yarışıdır. Dünyanın en büyük gözlük üreticisini, eşsiz perakende ayak izi ve derin lüks markalar portföyüyle güvence altına alarak Meta, hem bir hendek hem de bir fırlatma rampası inşa ediyor. Ubrani, “Apple ve Google, Meta’nın bu kategoriye yaptığı erken ve son derece büyük yatırım sayesinde kesinlikle daha kolay bir yola sahip olacaklar,” diyor. “Ancak, Meta’nın avantajı donanımda olmayabilir. Daha ziyade, dünyanın en büyük gözlük üreticisiyle ortaklık kurdukları için tasarım ve dağıtımdadır.” Ubrani, “Bunun ötesinde, Meta’nın gözlüklerini tanıtmak için son derece başarılı bir sosyal ağı da var,” diyor, “ve bu rekabet avantajı olmaya devam edecek. Bununla birlikte, akıllı gözlükler harika bir yazılım deneyimi de sunmak zorunda olacak – ve şu ana kadar bu alanda net bir kazanan yok.”
Sonuç olarak, asıl ödül sadece akıllı gözlük yarışını kazanmak değil, akıllı telefonlardan sonraki platforma sahip olmaktır. Bu geleceği kazanmak için sadece yapay zekaya ve donanıma değil, aynı zamanda güvene, zevke ve bölgeye ihtiyacınız var. Apple’ın mağazaları var. Google’ın araması var. Meta’nın arkadaşlarınız var. Ancak EssilorLuxottica’nın yüzünüz var. Ve giyilebilir cihaz öncelikli bir dünyada, bu en değerli gayrimenkul olabilir.