Burkina Faso yönetimi, sıtma benzeri bulaşıcı hastalıkların yayılımını engellemek amacıyla genetik mühendisliği ile geliştirilen sivrisineklerin ülkedeki faaliyetlerini durdurma ve mevcut tüm örnekleri imha etme kararı almıştır.
Küresel sağlık alanındaki çalışmalarıyla tanınan Bill Gates, son yıllarda ileri sürdüğü projelerle dünya genelinde sağlık uygulamalarına yön vermektedir. Gates’in önerdiği projelerden biri de sıtma gibi bulaşıcı hastalıkların yayılımını engellemek amacıyla sivrisineklerin genetik yapısının değiştirilmesidir. Bu kapsamda birçok biyoteknolojik araştırma ve girişime mali destek sağlanmıştır. Yakın zamanda yayımlanan bilimsel çalışmalar, CRISPR-Cas9 gen düzenleme teknolojisinin kullanımıyla sıtma vektörü sivrisineklerin hastalık bulaştırma kapasitesinin önemli ölçüde azaltılabileceğini ortaya koymuştur.
Biyoteknoloji alanındaki bu gelişmeler bilim camiasında büyük bir heyecanla karşılanırken, söz konusu uygulamaların hedefinde olan Afrika ülkelerindeki yerel yönetimler arasında farklı bir yaklaşım sergilenmektedir. Bu ülkelerden biri olan Burkina Faso, Gates tarafından desteklenen bilim projelerinin bir kısmını askıya almıştır.
Burkina Faso Devlet Başkanı Ibrahim Traoré, Bill Gates tarafından desteklenen Target Malaria adlı programın ülkedeki tüm operasyonlarının durdurulması talimatını vermiştir. Bu direktif doğrultusunda, genetiği değiştirilmiş sivrisineklerin doğaya salınması yasaklanmış, mevcut tüm genetik mühendisliği ürünü sivrisinek numunelerinin imha edilmesi istenmiştir. İlerleyen süreçte tespit edilecek benzeri numunelere de el konularak yok edileceği bildirilmiştir.
Burkina Faso’da 2019 yılında başlatılan Target Malaria programı, genetiği değiştirilmiş sivrisinekleri kademeli olarak doğal ortama bırakmaktaydı. İlk olarak Bana bölgesinde uygulanan proje, daha sonra ülkenin farklı bölgelerine de yayılmıştır. Laboratuvar ortamında genetik yapısı değiştirilen bu sivrisineklerin, doğada çoğalarak genlerini mevcut popülasyona yayması ve böylece bölgedeki sivrisineklerin sıtma bulaştırma özelliklerinin zamanla ortadan kalkması hedeflenmekteydi. Ancak Ibrahim Traoré’nin bu hafta aldığı karar ile proje faaliyetleri sonlandırılmıştır.
2022 yılında yönetime gelen Ibrahim Traoré’nin, Amerika Birleşik Devletleri ve Fransa gibi Batılı ülkelerin Burkina Faso üzerindeki etkisini sınırlama çabaları çerçevesinde, Batı karşıtı bir direniş başlamıştır. Target Malaria programının durdurulması da bu direnişin bir parçası olarak değerlendirilmektedir. Traoré ve destekçileri, Batılı ülkelerin Afrika’daki faaliyetlerinin her zaman iyi niyetli olmadığını düşünerek, Target Malaria projesinin faydadan çok zarar getirdiğini savunmaktadır. Burkina Fasolu yetkililer, programın uygulandığı bölgelerde sıtma vakalarının azalmak yerine artış eğilimi gösterdiğini ifade etmişlerdir.
Bill Gates’in genetiği değiştirilmiş sivrisinek programının riskli olduğunu düşünenler yalnızca Burkina Fasolularla sınırlı değildir. Batı dünyasında da bu projelere şüpheyle yaklaşan çevreler bulunmaktadır. Özellikle Gates’in kitlelerin topluca aşılanması için sivrisinekleri kullanma gibi geçmişteki fikirleri, bu şüpheleri daha da artırmaktadır. Bu bağlamda, Burkina Faso’ya ileride başka ülkelerin de katılması sürpriz olmayacaktır.