Canan Dağdeviren’in geliştirdiği giyilebilir ultrason cihazı, ilk kez tamamı kadınlardan oluşan bir uzay yolculuğuna çıktı. Cihaz, meme kanserini erken teşhis etme ve tedaviyi kolaylaştırma potansiyeline sahip.
Türk bilim insanı Doç. Dr. Canan Dağdeviren, ABD’deki MIT’de görev yapıyor. Geliştirdiği, elektronik sütyen şeklinde tasarlanan cihaz, meme üzerinde herhangi bir baskı yapmadan rahatlıkla kullanılabiliyor. Ultrason yöntemi ile radyasyonsuz bir şekilde tarama yaparak, 0,3 santimetreye kadar küçük kistleri bile tespit edebiliyor. Cihazın geleneksel ultrasonla benzer çözünürlükte olduğu ve 8 santimetre derinliğe kadar görüntüleme yapabildiği belirtiliyor.
Meme kanserinin erken teşhisinde sıkça kullanılan mamografi, kadınların sıklıkla test yaptırmaması nedeniyle kanser teşhisini geciktirebiliyor. Araştırmalar, kadınların yüzde 55’inin iki mamografi arasında kansere yakalandığını gösteriyor. Dağdeviren’in cihazı ise kadınların her gün kendi kendilerine ultrason taraması yapmalarını sağlıyor. Bu erken teşhis imkanı sayesinde, yılda 11 milyon kadının hayatını kurtarması bekleniyor. Bu buluş, teyzesinin anısına geliştirilmiş.
Dağdeviren, Twitter’daki hesabından yaptığı paylaşımda, Atatürk’ün sözlerine atıfta bulunarak, buluşunun tarihsel bir öneme sahip olduğunu ve ilk kez tamamen kadınlardan oluşan bir uzay ekibiyle uzaya gönderildiğini vurguladı. Ayrıca buluşun, haksızlığa ve zulme uğrayan herkes için umut olduğunu ifade etti.
Bu uzay yolculuğu, Amazon kurucusu Jeff Bezos’a ait Blue Origin şirketi tarafından gerçekleştirildi. Yolculukta, Katy Perry, Jeff Bezos’un nişanlısı Lauren Sanchez, gazeteci Gayle King, eski NASA roket bilimcisi Aisha Bowe, bilim insanı Amanda Nguyen ve film yapımcısı Kerianne Flynn gibi kadınlar yer aldı.
Dağdeviren, doktora çalışması sırasında esnek ve katlanabilir elektronik cihazlar üzerinde yoğunlaştı. Bu çalışmaları arasında giyilebilir kalp pili, pilsiz kalp çipleri, cilt kanseri testi, beyin iğnesi ve sindirilebilir sensörler bulunuyor. Şu anda MIT Media Lab’da kendi laboratuvarını kuran ilk Türk bilim insanı olarak çalışmalarına devam ediyor. Harvard Üniversitesi’nde de genç akademi üyeliği bulunuyor. Forbes dergisinin “30 yaşından küçük 30 bilim insanı” listesinde de yer almış. Ayrıca, gençlerin Nobel’i olarak bilinen Science & SciLifeLab ödülünü tıp alanında kazanmış.
Dağdeviren’in çığır açan buluşları arasında:
* **PZT Tabanlı Esnek Kalp Pili:** Kalp atışlarından elektrik enerjisi üreterek kalp pillerinin pil ömrünü uzatmayı hedefliyor.
* **Giyilebilir & Esnek Biyosensörler:** Cilt üzerinde kullanılabilen, nabız, sıcaklık ve ter gibi fizyolojik verileri takip eden sensörler. Parkinson hastalığı, kanser tedavisi ve günlük sağlık takibi gibi alanlarda kullanımı mümkün.
* **Akıllı İlaç Salımı Yapan Cihazlar:** İlacın doğrudan hedeflenen bölgeye ulaşmasını sağlayarak yan etkileri azaltmayı ve ilaç etkinliğini artırmayı amaçlıyor.
* **Cilt Üzerine Yapıştırılabilen Elektronik Dövmeler:** Sürekli sağlık izleme imkanı sunan, ciltle uyumlu elektronik cihazlar.